KBRT - Trenggalek, merupakan sebuah kabupaten yang letaknya ada di pesisir selatan Jawa Timur. Selain terkenal akan wisatanya yang sangat indah, Trenggalek ternyata juga menyimpan berbagai flora dan fauna yang sangat bervariasi.
Dalam rangka pendataan keanekaragaman hayati yang ada di Trenggalek, pemerintah melalui Badan Perencanaan Pembangunan, Penelitian dan Pengembangan Daerah Kabupaten Trenggalek 2025 telah menerbitkan buku berjudul “Biodiversitas Trenggalek 2025”
Pembahasan dalam buku ini, mencakup profil lokasi kegiatan, data keanekaragaman hayati seluruh kawasan, serta beberapa deskripsi jenis tumbuhan dan satwa liar yang ada di Trenggalek.
Dari burung-burung langka hingga tumbuhan yang unik, semua informasinya tersimpan dalam buku ini. Dengan adanya buku ini, kita jadi tahu dan mengerti apa saja sih flora dan fauna yang ada di Trenggalek.
Lantas, apa saja biodiversitas yang ada di Trenggalek?
Daftar Isi [Show]
Biodiversitas Trenggalek
Dalam buku tersebut, dijelaskan bahwa Indonesia menempati urutan kedua
diantara negara-negara megabiodiversity dunia tepatnya setelah Brazil. Keragaman tersebut, memiliki persentase sebagai berikut: 9,70% tumbuhan berbunga, 14,00% mamalia, 8,70% reptil, 6,30%, amfibi, 18,60% aves, dan 8,90% ikan air tawar.
Kabupaten Trenggalek sendiri, merupakan sebuah wilayah dengan luas sebesar 126.140 ha. Sebagian besar wilayah Trenggalek terdiri dari pegunungan dan 17% diantaranya merupakan kawasan hutan.
Dengan luas tersebut, tentunya kawasan Trenggalek menjadi rumah bagi berbagai jenis flora dan fauna. Berdasarkan inventarisasi yang telah dilakukan, Trenggalek diketahui memiliki sebanyak 403 jenis flora dan fauna yang terdiri dari 95 jenis burung, 35 jenis reptil atau amfibi, 85 jenis kupu-kupu, 176 jenis tumbuhan, dn 11 jenis mamalia.
Dalam data tersebut, tumbuhan menjadi jenis keragaman hayati yang paling banyak ditemui. Dari 176 jenis tumbuhan yang ditemukan, 30 diantaranya merupakan jenis tumbuhan anggrek atau yang termasuk dalam famili Orchidaceae.
Sedangkan untuk jenis burung, Kabupaten Trenggalek tercatat memiliki sebanyak 97 jenis burung dari 42 famili yang berbeda. Data sebaran tersebut meliputi sebagai berikut:
Hutan Kota Trenggalek (43 jenis)
Perkebunan Dilem Wilis (35 jenis)
Jalur Pendakian Botoputih (44 jenis)
Mangrove Cengkrong (28 jenis)
Dari 43 jenis burung yang ada di Hutan Kota Trenggalek, 4 jenis diantaranya merupakan jenis elang-elangan yang dilindungi oleh pemerintah (Peraturan Menteri Lingkungan Hidup dan Kehutanan No. 106, 2018).
Data ini, menunjukkan bahwa Kabupaten Trenggalek memiliki keragaman hayati yang sebenarnya perlu kita jaga keberadaannya. Berikut adalah beberapa rincian keanekaragaman Hayati Trenggalek:
Tumbuhan
Orchidaceae
Bulbophyllum devium J.B.Comber
Bulbophyllum gibbosum (Blume) Lindl.
Bulbophyllum mutabile (Blume) Lindl.
Bulbophyllum tortuosum (Blume) Lindl.
Calanthe triplicata (Willemet) Ames
Ceratostylis sp.
Coelogyne carnea (Blume) Rchb.f.
Cylindrolobus compressus (Blume) D.Dietr.
Cylindrolobus verruculosus (J.J.Sm.) Rauschert
Cymbidium sp.
Dendrobium acuminatissimum (Blume) Lindl.
Dendrobium conspicuum Bakh.f.
Dendrobium crumenatum Sw.
Didymoplexis pallens Griff.
Hetaeria lamellata Blume
Liparis condylobulbon Rchb.f.
Mycaranthes monostachya (Lindl.) Rauschert
Oberonia dissitiflora Ridl.
Phreatia sp.
Polystachya concreta (Jacq.) Garay & H.R.Sweet
Rhynchostylis retusa (L.) Blume
Schoenorchis juncifolia Reinw. ex Blume
Spathoglottis plicata Blume
Tuberolabium zollingeri (Rchb.f.) Ormerod & Juswara
Polypodiaceae
Pyrrosia piloselloides (L.) M.G.Price
Primulaceae
Aegiceras corniculatum (L.) Blanco
Rhamnaceae
Ziziphus oenopolia (L.) Mill.
Rhizophoraceae
Bruguiera gymnorhiza (L.) Lam. ex Savigny
Bruguiera parviflora (Roxb.) Wight & Arn. ex Griff.
Ceriops decandra (Griff.) W.Theob.
Ceriops tagal (Perr.) C.B.Rob.
Rhizophora apiculata Blume
Rhizophora mucronata Poir.
Rhizophora stylosa Griff.
Rubiaceae
Coffea canephora Pierre ex A.Froehner
Mycetia cauliflora Reinw.
Rutaceae
Bergera koenigii L.
Citrus × aurantiifolia (Christm.) Swingle
Micromelum minutum (G.Forst.) Wight & Arn.
Santalaceae
Santalum album L.
Sapindaceae
Allophylus javensis Blume
Dimocarpus longan Lour.
Nephelium lappaceum L.
Pometia pinnata J.R.Forst. & G.Forst.
Schleichera oleosa (Lour.) Oken
Sapotaceae
Chrysophyllum cainito L.
Manilkara kauki (L.) Dubard
Simaroubaceae
Brucea javanica (L.) Merr.
Theaceae
Schima wallichii (DC.) Korth.
Urticaceae
Dendrocnide sinuata (Blume) Chew
Verbenaceae
Lantana camara L.
Stachytarpheta jamaicensis (L.) Vahl
Zingiberaceae
Alpinia zerumbet (Pers.) B.L.Burtt & R.M.Sm.
Oxalidaceae
Averrhoa carambola L.
Pandanaceae
Pandanus odorifer (Forssk.) Kuntze
Pinaceae
Pinus merkusii Jungh. & de Vriese
Piperaceae
Piper nigrum L.
Poaceae
Bambusa vulgaris Schrad. ex J.C.Wendl.
Burung
Accipitridae
Elang brontok (Nisaetus cirrhatus)
Elang-alap jambul (Accipiter trivirgatus)
Elang-ular bido (Spilornis cheela)
Elang hitam (Ictinaetus malaiensis)
Aegithinidae
Cipoh kacat (Aegithina tiphia)
Alcedinidae
Cekakak jawa (Halcyon cyanoventris)
Cekakak sungai (Todiramphus chloris)
Raja-udang biru (Alcedo coerulescens)
Raja-udang meninting (Alcedo meninting)
Udang punggung-merah (Ceyx rufidorsa)
Apodidae
Walet linci (Collocalia linchi)
Kapinis laut (Apus pacificus)
Ardeidae
Kuntul kecil (Egretta garzetta)
Kokokan laut (Butorides striata)
Kuntul karang (Egretta sacra)
Blekok sawah (Ardeola speciosa)
Artamidae
Kekep babi (Artamus leucoryn)
Bucerotidae
Julang emas (Rhyticeros undulatus)
ADVERTISEMENT
Campephagidae
Sepah kecil (Pericrocotus cinnamomeus)
Kepudang-sungu gunung (Coracina larvata)
Kepudang-sungu jawa (Coracina javensis)
Kepudang-sungu kecil (Lalage fimbriata)
Kapasan kemiri (Lalage nigra)
Caprimulgidae
Cabak maling (Caprimulgus macrurus)
Cabak kota (Caprimulgus affinis)
Cisticolidae
Cinenen jawa (Orthotomus sepium)
Cinenen pisang (Orthotomus sutorius)
Perenjak cokelat (Prinia polychroa)
Perenjak padi (Prinia inornata)
Columbidae
Delimukan zamrud (Chalcophaps indica)
Perkutut jawa (Geopelia striata)
Tekukur biasa (Spilopelia chinensis)
Dederuk jawa (Streptopelia bitorquata)
Pergam punggung-hitam (Ducula lacernulata)
Walik kepala-ungu (Ptilinopus porphyreus)
Uncal buau (Macropygia emiliana)
Punai gading (Treron vernans)
Cuculidae
Bubut jawa (Centropus nigrorufus)
Kadalan birah (Phaenicophaeus curvirostris)
Kadalan kembang (Zanclostomus javanicus)
Wiwik kelabu (Cacomantis merulinus)
Bubut alang-alang (Centropus bengalensis)
Kangkok india (Cuculus micropterus)
Kedasi hitam (Surniculus lugubris)
Wiwik-rimba sunda (Cacomantis sepulcralis)
Bubut besar (Centropus sinensis)
Herpetofauna
Agamidae
Bunglon surai (Bronchocela jubata)
Cekibar jawa (Draco volans)
Colubridae
Ular cecak (Lycodon capucinus)
Ular jali (Ptyas korros)
Ular pucuk (Ahaetulla prasina)
Ular sowo-kopi (Coelognathus flavolineatus)
Ular-alang kerdil (Calamaria linaei)
Gekkonidae
Cecak gula (Gehyra mutilata)
Cecak jari-lengkung (Cyrtodactylus sp.)
Cecak kayu (Hemidactylus frenatus)
Cecak tembok (Hemidactylus platyurus)
Tokek rumah (Gekko gecko)
Pareidae
Ular siput (Pareas carinatus)
Ular siput kepala tumpul (Aplopeltura boa)
Pythonidae
Sanca kembang (Malayopython reticulatus)
Scincidae
Kadal kebun (Eutropis multifasciata)
Kadal sisik kasar (Eutropis rigifera)
Viperidae
Bandotan tanah (Calloselasma rhodostoma)
Ular-viper timur (Trimeresurus insularis)
Bufonidae
Bangkong kolong (Duttaphrynus melanostictus)
Bangkong sungai (Phrynoidis asper)
Kupu-Kupu
Hesperiidae
Asictopterus jama
Erionota thrax
Halpe toxopea
Matapa aria
Pothantus sp.
Suastus gremius
Tagiades japetus
Taractrocera nigrolimbata
Lycaenidae
Alloinus unicolor
Arhopala centaurus
Castalius rosimon
Cupido lacturnus
Discolampa ethion
Drupadia ravindra
Jamides celeno
Miletus symethus
Prosotas dubiosa
Zizina ois
Nymphalidae
Acraea terpsicore
Danaus genutia
Doleschallia polybete
Hypolimnas bolina
Junonia hedonia
Ypthima pandocus
Lethe minerva
Papilionidae
Graphium agamemnon
Papilio demoleus
Papilio helenus
Papilio polytes
Troides cuneifera (dilindungi)
Pieridae
Catopsilia pomona
Delias hyparete
Eurema laeta
Leptosia nina
Mamalia
Cercopithecidae
Monyet ekor panjang – Macaca fascicularis (Long-tailed macaque)
Herpestidae
Garangan – Urva javanica (Javan mongoose)
Hipposideridae
Barong raksasa – Hipposideros diadema (Diadem leaf-nose bat)
Hystricidae
Landak jawa – Hystrix javanica (Sunda porcupine)
Muridae
Tikus sawah – Rattus argentiventer (Ricefield rat)
Tikus got – Rattus norvegicus (Brown rat)
Mustelidae
Berang-berang cakar kecil asia – Lutra cinerea (Asian small-clawed otter)
Pteropodidae
Codot krawar – Cynopterus brachyotis (Lesser dog-face fruit bat)
Sciuridae
Bajing kelapa – Callosciurus notatus (Plantain squirrel)
Soricidae
Clurut rumah asia – Suncus murinus (Asian house shrew)
Tupaiidae
Tupai kekes – Tupaia sp. (Horsfield’s treeshrew)
Kabar Trenggalek - Trenggalekpedia
Editor: Zamz












